Achtergrond: een beknopte geschiedenis van de zeppelinvaart en de Hindenburg.

De voorstelling Charlie Charlie gaat over de laatste vlucht en rampzalige landing van de Hindenburg in 1937. Bij aankomst in New Jersey, na de oversteek van de Atlantische oceaan, vloog de zeppelin voor de ogen van het toegestroomde Amerikaanse publiek en de radioverslaggevers in brand en stortte neer. Hierbij kwamen 35 van de 97 inzittenden om het leven.

Wat is een zeppelin

De zeppelin is een lichter-dan-lucht luchtschip, gebouwd door de Duitse firma Lufschiffbau Zeppelin. Het is een vervoermiddel dat ontwikkeld is sinds het einde van de 19de eeuw. De eerste piek in de luchtscheepvaart werd bereikt tijdens de Eerste Wereldoorlog. In opdracht van het Duitse leger werden in minder dan vier jaar tijd meer dan honderd zeppelins gebouwd. Dit gaf Lufschiffbau Zeppelin een ongekende kennisvoorsprong op de buitenlandse concurrentie.

Opkomst

Na het overlijden van Graaf Von Zeppelin in 1917 kwam Luftschiffbau Zeppelin onder leiding te staan van Hugo Eckener. Het was Eckeners droom om een wereldwijde dienstregeling op te zetten voor de commerciële luchtscheepvaart. Hij werd hierin gehinderd door het verdrag van Versailles. Maar door in 1924 een zeppelin (LZ126 Los Angeles) cadeau te doen aan de Verenigde Staten, wist hij het vertrouwen van de geallieerden te winnen en daarmee toestemming om zeppelins te mogen bouwen voor commerciële passagiersvaarten. In 1927 kwam de LZ127 Graf Zeppelin in de vaart. Met het luchtschip werden voor die tijd ongekende records gevlogen, zoals in 1929 een wereldreis met slechts 3 tussenstops.
Vanaf 1931 werd de Graf Zeppelin gebruikt voor commerciële vluchten naar Rio de Janeiro in Brazilië en -in mindere mate- naar New York in de Verenigde Staten.

Nazificering

In 1933 kwam Hitler in Duitsland aan de macht. Dit leidde tot een nazificering van de Duitse samenleving. Omdat Eckener populair was en het regime lastig om hem heen kon, werd door de Nazis naast Luftschiffbau Zeppelin een exploitatiemaatschappij opgericht onder de naam Deutsche Zeppelin Reederei. Luftschiffbau Zeppelin mocht zich onder leiding van Eckener alleen nog bezig houden met de ontwikkelingen en bouw van nieuwe Zeppelins.

Hindenburg

De successen van de Graf Zeppelin, tezamen met de op dat moment nog beperkte mogelijkheden van vliegtuigen, leidden tot het idee dat commerciële exploitatie van zeppelins mogelijk was. Gezien de enorme ontwikkelkosten, de recessie en de opkomst van het Nazi regime, duurde het tot 1936 voor de volgende zeppelin de hangaar kon verlaten, de LZ129 Hindenburg. In dit luchtschip had Luftschiffbau Zeppelin alle tot dan toe opgedane kennis gebundeld. Na een paar demonstratievluchten, werd de Hindenburg vanaf mei 1936 ingezet voor commercile lijnvluchten naar met name New York en in mindere mate Rio de Janeiro. Hoewel dit seizoen officieel nog als experimenteel gold, werd het een groot succes.
Betalende passagiers vertelden aan wie het maar horen wilde, hoe geweldig vliegen met een zeppelin was. Het was, zeker in vergelijking met de toen gangbare scheepvaartverbindingen, snel en comfortabel en met de prettige bijkomstigheid dat passagiers geen last van zeeziekte hadden.

Het ongeluk

Hoewel Luftschiffbau Zeppelin als draaggas het liefst helium had gebruikt voor haar luchtschepen, werd gekozen voor het zeer brandbare waterstofgas. De Verenigde Staten hadden een monopolie op helium en wilden dat niet vrijgegeven vanwege hun grote wantrouwen tegen het Nazi regime. Het alternatief, waterstofgas, was goedkoop te produceren. Waterstofgas heeft bovendien een groter draagvermogen, waarmee de zeppelins rendabeler konden worden ingezet.
Toen eind 1936 de voorbereidingen voor het seizoen 1937 in volle gang waren was het zelfvertrouwen zeer groot. Er werd uitgebreid reclame gemaakt voor het vliegen met zeppelins. Zowel in Duitsland als de Verenigde Staten werden nieuwe zeppelins ontworpen. In Friedrichshafen werd druk gebouwd aan het zusterschip van de Hindenburg, de LZ130 Graf Zeppelin II.
In de publieke opinie ontstond al het beeld dat vliegen met zeppelins routine was. Daarom kwam het dramatische einde van de eerste vlucht van het seizoen 1937 aan als een grote schok, zowel voor de betrokkenen als het publiek.
Een kanttekening hierbij is dat het Nazi regime de economie in 1937 omschakelde naar een oorlogseconomie. Daarin was geen plaats ingeruimd voor een vloot van zeppelins, die vanuit een militair standpunt alleen maar duur en kwetsbaar waren.
Bovendien kregen zeppelins toenemende last van concurrentie door vliegtuigen. Zo vond in 1938, hoewel experimenteel, de eerste nonstop commerciële passagiersvlucht plaats van Berlijn naar New York. Zeppelins hadden daarbij ook nog het probleem dat om 50 passagiers te vervoeren ongeveer 50 bemanningsleden nodig waren. Dit maakte een ticket voor een enkele reis voor 400 US dollar behoorlijk prijzig.

De droom blijft bestaan

Ondanks de opkomst van de luchtvaart zoals wij die nu kennen, is droom van het vliegen met luchtschepen nooit verdwenen. Aan het einde van de twintigste eeuw waren er diverse initiatieven, zoals Cargolifter (failliet) en Rigid Airship Design (ook failliet). Daarentegen heeft de firma Zeppelin, die zich na de Tweede Wereldoorlog staande hield met het maken van landbouwvoertuigen, de draad weer kunnen oppakken. In 2001 heeft de Zeppelin NT een goedkeurende vergunning gekregen van de Duitse overheid om (kleine) zeppelins te bouwen en wordt dit type luchtschip weer voor met name rondvluchten en bodemonderzoek wereldwijd ingezet.

Voor meer informatie, zie http://www.zeppelinflug.de en www.aerwin.nl